Ciężkie treningi wykańczają Twój układ NERWOWY!

12 października 2017
99 Wyświetleń

Bycie zawodowym sportowcem kojarzone jest przez nas z wysportowaną, umięśnioną sylwetką, wysoką wydolnością fizyczną i małą ilością tkanki tłuszczowej. Prawie każdy artykuł w magazynie Perfect Body pisany jest tak, żeby pomóc Wam szybciej osiągnąć wymarzoną sylwetkę poprzez odpowiedni trening, dietę oraz wybór jak najlepszych suplementów. Ostatnio dość często poruszany jest temat staków przedtreningowych, środków zwiększających termogenezę oraz suplementów zwiększających koncentrację na treningu. Doszło do tego, że co poniektórym nie wystarczają już środki, które są legalne wedle Unijnego Prawa Żywieniowego i sięgają po suplementy zawierające niebezpieczne dla zdrowia związki. Doznania treningowe po nielegalnych w Unii Europejskiej suplementach często bywają lepsze od doznań po środkach z Polski i Europy, jednak wszystko co dobre, może szybko się skończyć. Musisz pamiętać, że nikt nie jest niepokonany i niezniszczalny, a oprócz układu mięśniowego jest jeszcze ważniejszy – układ nerwowy, od którego tak naprawdę zależy, w jakiej kondycji będą Twoje mięśnie, a przede wszystkim zdrowie.

Komórka nerwowa – funkcje i budowa

Chcąc omówić temat układu nerwowego, na początek przypomnę Wam kilka związanych z nim niezbędnych i podstawowych terminów. Podobnie jak komórki mięśniowe, komórki nerwowe należą do grupy pobudliwych, co oznacza, że reagują na bodziec zmianą właściwości elektrycznych swojej błony. Zadaniem komórek nerwowych jest przenoszenie i modyfikacja impulsów nerwowych, które potem mogą docierać do komórek mięśniowych.

Podstawową jednostką funkcjonalną i strukturalną układu nerwowego jest neuron, który składa się z ciała komórki, mitochondriów, jądra komórkowego oraz neurofibryli i neurotubuli. Neurony posiadają dwa rodzaje wypustek: akson oraz drzewkowato rozgałęzione dendryty, przez które odbierane są sygnały z innych neuronów poprzez ich dużą powierzchnię. Ciało komórki odpowiada za sumowanie się impulsów docierających do dendrytów, a aksony odpowiedzialne są za przenoszenie sygnałów eferentnych do innych neuronów oraz do odległych narządów efektorowych (w tym mięśni). Suma sygnałów na wzgórku aksonu musi przekroczyć potencjał progowy, żeby do kolejnych neuronów został wysłany potencjał czynnościowy. Błona komórkowa ciała komórki, w którym są sumowane impulsy, przechodzi w aksolemmę, otoczoną w obwodowym układzie nerwowym przez komórki Schwanna, a w ośrodkowym przez oligodendrocyty. Nakładając się na siebie, budują one osłonkę mielinową lub rdzenną, które działają jak izolator dla prądów jonowych. Osłonki mielinowe zwiększają szybkość przewodzenia impulsów nerwowych nawet do kilkudziesięciu razy w porównaniu do włókien bezmielinowych. Im grubsza otoczka mielinowa, tym szybsze przewodnictwo nerwowe[1].

Można śmiało powiedzieć, że układ nerwowy człowieka jest największym geniuszem natury, ponieważ steruje on większością procesów życiowych ustroju i ma zdolność do rozwiązywania wielu zadań zachodzących w organizmie.

Każdy z Was powinien już wiedzieć, że układ nerwowy spełnia niezwykle istotne funkcje również w procesie treningu, ponieważ to on steruje skurczami mięśni szkieletowych i umożliwia wykonywanie ruchów, ale też dopasowuje pracę innych narządów do wykonywanego wysiłku fizycznego. Układ nerwowy w początkowym okresie treningu wpływa na zwiększenie siły, mocy ćwiczonych mięśni, za sprawą zwiększania się liczby aktywnych w skurczach jednostek ruchowych, wzrostu częstotliwości wyładowań motoneuronów (aktywnych jednostek ruchowych) i zmiany w procesach rekrutacji jednostek ruchowych różnych typów do skurczu[2]. Bardzo często u sportowców skaczących wzwyż możemy zauważyć, jak przed rozbiegiem odwzorowują sobie w wyobraźni tor biegu i miejsce wybicia. Zapewne zastanawiasz się, w jakim celu? Otóż, jak się okazuje, trening układu nerwowego, polegający na wykonywaniu ruchów tylko i wyłącznie w wyobraźni, może powodować wzrost siły skurczów. Nie można zapominać o fakcie, że podczas treningu zmęczenie nie rozwija się tylko w obrębie tkanki mięśniowej, ale także w obrębie ośrodkowego układu nerwowego.

Zdarzają się sytuacje, gdzie dochodzi do uszkodzenia nerwów obwodowych. Mogą to być uszkodzenia niezbyt nasilone, jak na przykład podczas zbyt długo trwającej pracy w tej samej pozycji, lub poważne m.in. uraz w czasie wypadku, uszkodzenia nerwu podczas operacji, choroby zakaźne, zatrucia ołowiem i toksycznymi substancjami. Bardzo częstą przyczyną sprzyjającą rozwijaniu się neuropatii, szczególnie dłoni i stóp, może być cukrzyca. Objawy zajęcia nerwów obwodowych występują także w wielu poważnych chorobach, m.in.: boreliozie, nowotworach, AIDS, czy chorobach nerwowo-mięśniowych (w tym stwardnienie zanikowe boczne  – SLA).

Uszkodzenia układu nerwowego wypadałoby jeszcze zróżnicować. Możemy mówić o wyrwaniu korzenia z rdzenia kręgowego (awulsja) oraz uszkodzeniu dalszych części splotu nerwowego, gdzie zachowana jest łączność części włókien z rdzeniem kręgowym. W przypadku awulsji nie mamy w tej chwili sposobu na przywrócenie przewodzenia impulsów nerwowych z lub do rdzenia na poziomie wyrwanego korzenia. Uszkodzenie dalsze daje szansę na regenerację i powrót związanej z nimi funkcji (samoistnie lub operacyjnie).

Uszkodzenia, w których nie jest konieczna operacja, są zazwyczaj uszkodzeniami nie powodującymi przerwania włókien nerwowych, a zdolności przewodzenia impulsów nerwowych wracają już w ciągu kilku dni lub tygodni. Brak szybkiego powrotu funkcji mięśni świadczy o poważniejszych uszkodzeniach, tj. przerwanie włókienek nerwowych bez przerwania osłonek mielinowych lub przerwanie włókienek nerwowych i osłonek mielinowych. W obydwu tych przypadkach powrót funkcji nerwu możliwy jest tylko dzięki powolnej regeneracji włókien nerwowych. Nie możemy być nigdy w 100% pewni, że zregenerują się one prawidłowo.

Z własnego doświadczenia wiem, że nadmierny wysiłek fizyczny, ciągłe powtarzanie tego samego ćwiczenia na siłowni, brak regeneracji mogą doprowadzić do uszkodzenia nerwu lub splotu nerwowego.

Bardzo często zdarza się tak, że pomimo wielu badań diagnostycznych nikt nie jest w stanie odpowiedzieć i wytłumaczyć, co spowodowało uraz, więc pozostaje nam tylko spekulować, że to od przeciążenia. Dokładnej klasyfikacji uszkodzenia można dokonać dopiero podczas operacji, jeśli takowa jest wymagana, czasami może nam pomóc rezonans magnetyczny oraz elektromiografia.

Podczas urazu może dojść do przerwania się aksonu, co prowadzi do utraty łączności z główną częścią komórki, która obumiera. Wyobraźmy sobie, że nerw, który dociera do mięśnia nadłopatkowego, w jakiś sposób uległ uszkodzeniu. Spowoduje to uniemożliwienie docierania impulsów nerwowych do unerwianych mięśni (w tym przypadku mięśnia nadgrzebieniowego i podgrzebieniowego). Mięsień przestaje prawidłowo pracować oraz stopniowo dochodzi do jego zaniku. Gdyby doszło do takiego stanu, niezwłocznie należy zacząć rehabilitację pod okiem dobrego fizjoterapeuty.

Regeneracja komórek nerwowych zachodzi niezwykle wolno, przyjmuje się, że włókna nerwowe regenerują się w tempie 1 mm na dzień. Jeśli zatem przyjmiemy, że odnawiający się nerw musi pokonać 40 cm – regeneracja będzie trwać ponad rok! Bardzo ważny jest także mechanizm regeneracji. Procesy naprawcze zachodzą w części bliższej głowy i rdzenia kręgowego (proksymalnej) komórki, wspólnie z degeneracją części dalszej, powoli zastępując obumarłą część.

Każdy z nas powinien dbać nie tylko o mięśnie, ale także o układ nerwowy. Wcześniej opisywane uszkodzenia mogą spowodować kilkunastomiesięczne wyłączenie z treningów, a czasem nawet niemożność powrotu do aktywnego spędzania czasu. Dodatkowo powodują wiele niemiłych doznań, takich jak: pieczenie, dziwny ból, zanik mięśni, kłucie i wiele innych trudnych do opisania słowami.

Współczesna medycyna nie znalazła jeszcze cudownego lekarstwa na wiele problemów neurologicznych. Najczęściej w urazach układu nerwowego prowadzi się rehabilitację i fizjoterapię. Ponieważ bardzo interesuje mnie ten temat, postanowiłem poszukać badań odnośnie związków, które mogłyby poprawiać regenerację komórek nerwowych lub służyć jako związki używane profilaktycznie u osób trenujących ciężko i szczególnie narażonych na urazy.

Prace nad znalezieniem substancji zdolnej do regeneracji komórek nerwowych zaprzątają uwagę niejednemu pracownikowi naukowemu, dlatego w publikacjach naukowych możemy znaleźć trochę przysłowiowych „rodzynków”, które mogą nam posłużyć do wyciągnięcia późniejszych wniosków.

Jednym z nich jest żeń-szeń, zawierający bioaktywne związki ginsenozydy, które w wielu badaniach in vitro pokazywały swoje neuroprotekcyjne właściwości. Jedno z badań miało na celu pokazanie wpływu ginsenozydów na regenerację nerwów u szczurów po ich zmiażdżeniu. 32 szczury podzielone zostały na 4 równe grupy (po 8 szczurów ze zgniecionymi nerwami w grupie), po czym codziennie przez 4 tygodnie otrzymywały dootrzewnowo 1 mg/kg, 5 mg/kg ginsenozydów, 100 mcg/kg metylokobalaminy lub soli fizjologicznej. Po tym okresie okazało się, że u szczurów przyjmujących większą dawkę ginsenozydów szybciej przebiegał proces regeneracji komórek nerwowych po urazie. Nieco gorzej działały mniejsze dawki bioaktywnego związku z żeń-szenia i metylokobalaminy.

Jest bardzo prawdopodobne, że ginsenozydy w większych dawkach będą kiedyś wykorzystywane w celu przyspieszenia regeneracji komórek nerwowych[3].

Ciekawy eksperyment przeprowadzono z izochinolinowym alkaloidem berberyną, występującą w dość popularnym krzewie w Europie – berberysie. Po uszkodzeniu nerwu kulszowego u szczurów, badano wpływ alkaloidu na odbudowę mieliny aksonów, stosując immunohistochemiczną analizę. Okazało się, że po 4 tygodniach codziennego podawania 20 mg/kg berberyny – przez tydzień grubość otoczki mielinowej aksonów znacząco się poprawiła[4].

Na pewno słyszeliście również o ginkgo biloba występującym w suplementach diety wspomagających poprawę pamięci i koncentrację. Jego wpływ na nerwy również został zbadany. Eksperyment przeprowadzono na 120 szczurach, które podzielono na 4 grupy – otrzymujące dziennie: 50 mg/kg, 100 mg/kg, 200 mg/kg ginkgo biloba lub sól fizjologiczną. Funkcje nerwu kulszowego w grupach szczurów przyjmujących ekstrakt z ginkgo biloba były znacząco wyższe niż w grupie spożywającej sól fizjologiczną. Badanie to pokazuje, że ekstrakt ginkgo biloba może przyczyniać się do przyspieszania regeneracji uszkodzonych nerwów. Najwyższa dawka w tym eksperymencie dawała najlepszy efekt[5].

Być może ktoś z Was słyszał również o ołowniku łatkowatym (kudzu), który jest niesamowicie bogaty w izoflawonoidy, zwłaszcza wartościową puerarynę. Kudzu wzbudza zainteresowanie naukowców od kilkunastu lat, zarówno w Europie, jak i Ameryce Północnej. Jeden z eksperymentów zbadał wpływ pueraryny na regenerację nerwów obwodowych in vitro i in vivo. Okazuje się, że ten izoflawonoid jest obiecującym lekiem ziołowym, który może w przyszłości pomóc w szybszym odzyskaniu sprawności nerwów obwodowych. Pod koniec 8 tygodnia suplementacji szczurów okazało się, że nawet niskie stężenia pueraryny powodowały szybszą odbudowę otoczki mielinowej w porównaniu do grupy kontrolnej[6].

Bardzo podobne działanie do kudzu wykazuje gotu cola tzw. wąkrota azjatycka, znana jeszcze w medycynie ajurwedyjskiej (system medycyny indyjskiej rozwinięty jeszcze w starożytności) jako środek wzmacniający układ nerwowy.  W jednym z badań etanolowy ekstrakt z gotu cola stymulował wzrost neurytów w komórkach człowieka SH-SY5Y. Szczury otrzymujące tenże ekstrakt (300-330 mg/dziennie) wykazywały szybszą regenerację aksonów i otoczki mielinowej w porównaniu do grupy kontrolnej. Eksperyment jednoznacznie wykazał, że ekstrakt z gotu kola pomaga przyspieszyć regenerację komórek nerwowych[7].


Na koniec zostawiłem chyba jeden z najczęściej wykorzystywanych przez lekarzy środków w problemach z układem nerwowym, a mianowicie witaminy z grupy B. Szczególne znaczenie ma tutaj tiamina, czyli witamina B1, której niedobory prowadzą do zaburzeń w ośrodkowym układzie nerwowym, objawiających się bólem, rąk, nóg i osłabieniem mięśni. Awitaminoza może prowadzić do uszkodzenia otoczek mielinowych włókien nerwowych. Innymi witaminami z grupy B , które są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego są:

·         Witamina B6,

·         Witamina B5,


Najczęściej stosowaną witaminą z grupy B jest witamina B12 – jest ona niezbędna do syntezy krwinek czerwonych i białych, ale również wszystkich komórek w organizmie. Odpowiednie funkcjonowanie układu nerwowego bez jej obecności byłoby niemożliwe. Czasami bywa używana leczniczo w dużych dawkach, np.: w zapaleniu wielonerwowym. Uczestniczy w tworzeniu się otoczki mielinowej ochraniającej komórki nerwowe i pozwalającej szybciej przewodzić impulsy[8].

PODSUMOWANIE

Mam nadzieję, że artykuł ten uświadomił niektórym z Was istotę funkcji, jakie pełni układ nerwowy. Uważam, że nie powinniśmy lekceważyć żadnych znaków płynących z naszego organizmu, zwłaszcza w okresie ciężkich treningów i jego osłabienia, ponieważ może to prowadzić do ciężkich, a czasem nawet nieodwracalnych kontuzji. Podejrzewam, że jeszcze wiele czasu musi upłynąć, żeby znaleźć jakieś skuteczne środki szybko regenerujące układ nerwowy. W tej chwili możemy profilaktycznie spożywać witaminy z grupy B, które znajdziemy w kompleksach multiwitaminowych firmy Olimp Laboratories®, a dodatkowo dorzucić suplementację żeń-szeniem. Nikomu nie życzę problemów z układem nerwowym, jednak gdyby taka sytuacja nastąpiła – od razu udajmy się do dobrego neurologa i fizjoterapeuty. Warto zaopatrzyć się także w elektrostymulator, którego można używać nawet w domowych warunkach. Na sprawy nerwowo-mięśniowe najlepiej kupić stymulator z możliwością elektrostymulacji nerwowo-mięśniowej  (EMS), który jest szczególnie polecany przy zaniku mięśni i niedowładach. Może także świetnie służyć jako urządzenie do masażu i poprawy krążenia lokalnego. Najrozsądniej będzie jednak dbać o swoje zdrowie i sięgać tylko po bezpieczne i sprawdzone środki.

Konrad Klekot

BIBLIOGRAFIA

1.       Silbernagl S., Despopoulos A.,  Ilustrowana fizjologia człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010, str. 42-44

2.       Górski J., Fizjologiczne podstawy wysiłku fizycznego, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010, str. 99-100

3.       Junxiong Ma, Wenxian Li, Ruifeng Tian, Wei Lei, Ginsenoside Rg1 promotes peripheral nerve regeneration in rat model of nerve crush injury., Neurosci Lett. 2010 Jul 5 ;478(2):66-71. Epub 2010 May 8. PMID: 20438804

4.       Ah Mi Han, Hwon Heo, Yunhee Kim Kwon, Berberine promotes neurite extension and axonal regeneration in injured nerves of the peripheral nervous system. J Med Food. 2012 Apr ;15(4):413-7. Epub 2012 Feb 8. PMID: 22316297

5.       Haodong Lin, Huan Wang, Desong Chen, Yudong Gu, Ginkgo biloba extract has a dose dependant effect of promoting regeneration of injured peripheral nerves., Microsurgery. 2007 ;27(8):673-7. PMID: 17941104

6.       Shih-Wei Hsiang, Han-Chung Lee, Fuu-Jen Tsai, Chin-Chuan Tsai, Chun-Hsu Yao, Yueh-Sheng Chen, Puerarin accelerates peripheral nerve regeneration., Am J Chin Med. 2011 ;39(6):1207-17. PMID: 22083991

7.       Amala Soumyanath, Yong-Ping Zhong, Sandra A Gold, Xiaolin Yu, Dennis R Koop, Dennis Bourdette, Bruce G Gold, Centella asiatica accelerates nerve regeneration upon oral administration and contains multiple active fractions increasing neurite elongation in-vitro., J Pharm Pharmacol. 2005 Sep;57(9):1221-9. PMID: 16105244

8.       Ciborowska H., Rudnicka A., Dietetyka. Żywienie zdrowego I chorego człowieka., Wydawnictwo lekarskie PZWL, Warszawa 2012, str. 133-134

Wystaw komentarz