SKOLOIOZA – wyjdź na prostą

12 marca 2017
226 Wyświetleń

Wstęp

Można mieć skrzywienie w pozytywnym tego słowa znaczeniu, na przykład na punkcie motoryzacji. Można też być skrzywionym na punkcie ćwiczeń. Skrzywienie może także dotyczyć sfery fizycznej, mianowicie można mieć skrzywiony kręgosłup. Z pewnością ta ostatnia postać nie należy do pozytywnych, gdyż dotyczy części naszego ciała, która stanowi podstawę tułowia. Z artykułu opublikowanego w poprzednim numerze Perfect Body pt. „Błędy, za które płaci nasz kręgosłup”, można się było dowiedzieć, jak ważną rolę stanowi kręgosłup oraz jak istotne jest zachowanie jego fizjologicznych krzywizn.

Prawidłowa i nieprawidłowa postawa ciała

Z greckiego skoloiós – czyli krzywy. Skolioza jest powszechnie nazywana „skrzywieniem bocznym kręgosłupa”. Nie należy do jego krzywizn naturalnych. Jest to zniekształcenie kręgosłupa obejmujące wszystkie jego płaszczyzny, nie tylko czołową, na co wskazywać może użyty wyżej zwrot „boczne”.

Skoro mamy do czynienia z wadą postawy, jaką jest skolioza, którą charakteryzuje odchylenie od pewnych norm, to czy musi być zdefiniowana również postawa ciała, która jest postawą prawidłową?!

Układ ciała w pozycji stojącej to właśnie postawa ciała. Jest ona cechą indywidualną każdego z nas. Wpływ na nią ma szereg czynników. Zaliczyć można do nich:

·         Czynniki psychiczne – człowiek, któremu coś dolega jest przygnębiony, przybiera pozycję pochyloną do przodu, zwiększa się jego kifoza piersiowa, przez co zmniejszeniu ulega wysklepienie klatki piersiowej, a barki przesuwają się w dół.

·         Stan zdrowia – to oczywiste, że w zdrowym ciele zdrowy duch. Sytuacja się zmienia, gdy dopadnie nas przeziębienie lub dręczą jakieś dysfunkcje.

·         Poziom wypoczęcia organizmu – aby organizm mógł sprawnie działać i sprostać stawianym mu wymaganiom, musi się regenerować. Ważne jest, aby dostosowywać wysiłki do jego możliwości. Odpoczynek to jeden z czynników, który ma na nie wpływ.

·         Warunki środowiskowe – zespół czynników zewnętrznych wpływających na pracę procesów wewnętrznych organizmu. Przemiany zachodzące w organizmie, czyli procesy życiowe, takie jak: oddychanie, ruch, wzrost, odżywianie, sen – ulegają wpływowi zmian środowiska naturalnego. Funkcje życiowe naszego organizmu ulegają cyklicznym zmianom (zmniejszenie, nasilenie), tak samo jak dzieje się to ze środowiskiem naturalnym. Chodzi tu np. o opady atmosferyczne, temperaturę, następstwo dnia i nocy oraz inne.

·         Wiek, płeć – sumujące się wraz z upływem czasu uszkodzenia na poziomie komórkowym, przewyższają możliwości regeneracyjne organizmu. Ta utrata równowagi wewnętrznej organizmu jest procesem nieodwracalnym, lecz naturalnym. Funkcjonowanie wszystkich układów (w tym układu ruchu) ulega pogorszeniu. Mniejsza masa mięśniowa u kobiet oraz różnice w stężeniu hormonów między osobnikami obu płci, jest czynnikiem wpływającym na sylwetkę ciała i sposób jej utrzymania.

·         Typ konstytucjonalny – genetyczne uwarunkowania budowy ciała.

Jak widać, przy tak dużej liczbie czynników wpływających na postawę, nie jest możliwe stwierdzenie jednoznacznie ścisłych ram określających definicję postawy prawidłowej. Jej badanie oraz prawidłowa ocena jest problemem złożonym.

Z punktu widzenia medycznego postawa człowieka określana jest jako układ ciała w pozycji stojącej. Wyróżnia się postawę:

·         Swobodną – postawa zwykła, najczęściej występująca. Uzależniona jest od kształtu kręgosłupa oraz innych części ciała. Pisząc „…inne części ciała”, mam na myśli elementy wchodzące w jego skład. Ciało w szerokim pojęciu dzieli się na pień (łac. truncus) oraz kończyny ciała.

Na pień składają się:

·         Głowa (łac. caput),

·         Szyja (łac. collum),

·         Tułów.

Tułów obejmuje klatkę piersiową (łac. thorax) oraz brzuch (łac. abdomen) i miednicę (łac. pelvis).

Kończyny ciała:

·         Górne – kończyny górne oddzielone od tułowia przez obręcz kończyny górnej. W składzie obręczy kończyny górnej wyróżniamy obojczyk i łopatkę.

·         Dolne – kończyny dolne oddzielone zaś przez obręcz miedniczą. W jej skład wchodzi kość krzyżowa łącząca się z miednicą.

·         Postawę wojskową na baczność – jest to postawa ciała, do której dochodzi poprzez czynne skorygowanie, w wyniku napięcia odpowiednich grup mięśniowych. Reagujemy w taki sposób, gdy słyszymy słowa „stój prosto” lub „nie garb się – stań porządnie”

Jak już wiemy, naturalne wygięcia kręgosłupa powodują zwiększenie jego wytrzymałości – pozwala to na przenoszenie znacznych obciążeń. Stanowią też funkcję amortyzującą, zmniejszając tym samym wstrząsy, jakim poddawany jest kręgosłup, rdzeń kręgowy oraz mózgowie. Wystąpienie wady postawy zakłóca funkcjonowanie kręgosłupa oraz wpływa na jego statykę oraz możliwości dynamiczne.

Wadą postawy jest wyraźne odchylenie od postawy zwykłej. Patologiczna postawa, którą jest również skolioza, może wpływać na struktury anatomiczne, uszkadzając układ ruchu.

Następstwem wady postawy może być zaburzenie prawidłowej funkcji poszczególnych narządów ruchu. Ciągłość takiego stanu może prowadzić do przeciążeń w obrębie stawów i ich zwyrodnienia, czyli przedwczesnego zużycia.

Podział

Klasyfikacja i podział skolioz jest równie złożony, jak i sama choroba. Obejmuje ona podział etiologiczny, chronologiczny, lokalizacyjny etc. Zaproponowano dotąd wiele podziałów oraz klasyfikacji, jednak prace nad nimi wciąż trwają z uwagi na złożoność problemu, którego nawet duża liczba klasyfikacji nie jest w stanie dostatecznie zgłębić.

Poniżej przykładowy podział ze względu na:

– etiologię,
– miejsce powstania/lokalizację,
– liczbę łuków (pierwotny, wtórne),
– możliwości mechanicznej korekcji,
– wielkość skrzywienia,
– chronologię (występuje w różnych okresach wzrostu dziecka).

Patomechanika

Większość skolioz klasyfikowana jest jako skoliozy idiopatyczne, czyli o nieuchwytnej przyczynie. Mimo, iż istnieje wiele wyjaśnień oraz hipotez dotyczących powstania skolioz strukturalnych, nie istnieje powszechnie akceptowana teoria, mówiąca jednoznacznie o jej genezie.

Podstawowe czynniki powstania i ewolucji skoliozy inicjują i utrwalają ją. Pierwszy z nich to czynnik etiologiczny. Daje początek powstania patologicznego skrzywienia. Kolejnym jest czynnik, który niezależnie od etiologii jest cechą wspólną dla wszystkich skolioz, mianowicie czynnik biomechaniczny. Działanie tego ostatniego tłumaczy równocześnie, jak brak równomiernie rozłożonych sił nacisku wpływa na stan kość oraz struktur miękkich i progresję skoliozy.

O zaistnieniu zaburzeń osi mechanicznej kręgosłupa świadczy występowanie poszczególnych objawów.

Zalicza się do nich miedzy innymi:

– boczne wygięcia pierwotne,

– boczne wygięcia kompensacyjne (wtórne) – dążenie do prawidłowego wyrównania zburzonej osi kręgosłupa,

– rotację oraz boczne przesunięcie kręgów,

– zmiany morfologiczne kręgów,

– garb żebrowy,

– wał lędźwiowy. 

Dodatkowe objawy świadczące o progresji choroby to: 

– wgłębienie klatki piersiowej,

– przesunięcie klatki piersiowej,

– zaburzenia ustawienia obręczy barkowej względem obręczy biodrowej. 

Jako następstwo powyższych czynników pojawia się asymetria głowy, barków, łopatek, trójkątów talii. Dochodzi również do ograniczenia ruchomości oddechowej klatki piersiowej, co wpływa na upośledzenie poboru tlenu oraz możliwości wysiłkowe.

Postępowanie w wadach postawy

Środkiem terapeutycznym jest ruch. W leczeniu wad postawy istotne są ćwiczenia ruchowe, które jak wiemy przynoszą skutek nie we wszystkich typach skolioz. Poprzez ćwiczenia można wpływać na skoliozy nabyte oraz te, których kąt skrzywienia wynosi maksymalnie ok. 10 stopni.

Odpowiedzialność za powstawanie bocznych skrzywień nabytych nawykowych ponoszą czynniki funkcjonalne. Zalicza się do nich przede wszystkim te, które jako pierwsze zaburzają czynność elementów odpowiedzialnych za utrzymanie prawidłowej postawy. Objawiać się to może początkowo trwającym krótko, ale powtarzającym się, przyjmowaniem nieprawidłowej pozycji, przykładowo tzw. „postawy zmęczeniowej”. W pozycji stojącej postawa ta charakteryzuje się pogłębieniem fizjologicznych krzywizn kręgosłupa. W pozycji siedzącej natomiast pogłębia się kifoza piersiowo-lędźwiowa. Jest to wszystkim dobrze znane „garbienie się”. Wraz ze wzrostem częstotliwości przyjmowania nieprawidłowej postawy, dochodzi do utrwalenia tej postawy. Na wadę postawy bardzo często wpływa nieskorygowana wada słuchu lub wzroku, jak również przyjmowanie nieprawidłowej postawy podczas zajęć w szkole czy też podczas spędzania czasu przed komputerem. W okresie wzrostu jesteśmy szczególnie narażeni na wystąpienie wady posturalnej, a jej skutki są najdotkliwsze. Dzieje się tak, ponieważ rosnąca kość jest podatna na nierównomierne obciążenia.

Leczenie skolioz idiopatycznych zależy od tego, jak skomplikowany jest uraz. Niewielkie skoliozy można leczyć za pomocą rehabilitacji. W ten sposób można próbować pomóc jednak tylko tym osobom, które mają postawę skoliotyczną, czyli skrzywienie nieprzekraczające wymienionych już 10 stopni. Nazywane jest ono także skoliozą czynnościową.

Leczenie neurofizjologiczne to jedna z metod stosowanych w leczeniu zachowawczym. Polega ona na poprawianiu funkcji, które wiążą się ze sterowaniem postawą ciała. Oprócz działania korekcyjnego, leczenie przy użyciu tej metody poprawia czucie postawy.

W przypadku metod aktywnie rozciągających korekcja skrzywienia odbywa się za pomocą oddziaływania na układ mięśniowy. W tym celu podejmowane są próby jednoczesnego działania trójpłaszczyznowej korekcji skrzywienia lub w warunkach odciążenia osiowego.

Zatem – czy ćwiczyć?

Tak jest, ćwiczyć, ale tylko po konsultacji ze specjalistą, na przykład fizjoterapeutą oraz pod okiem tegoż specjalisty. W przypadku wystąpienia skoliozy, trzeba dokładnie prześledzić możliwe przyczyny oraz jej przebieg i stan obecny.

Ćwiczenia będą się różniły od klasycznych ćwiczeń, ponieważ opierać się będą o specjalne metody fizjoterapii. Wiąże się to z indywidualizacją ćwiczeń, ich ordynacją (czyli bieżącym dostosowywaniem do zmieniających się warunków). Dodatkowo, będzie trzeba zmodyfikować lub wyposażyć nasze dotychczasowe działania w ćwiczenia bardziej celowane. Nie wiąże się to z rezygnacją z aktywności ruchowej, a tylko z jej odpowiednią modulacją i dostosowaniem do potrzeb naszego ciała.

Ćwiczenia pełnią istotną rolę – oddziałują globalnie nie tylko na część narządu ruchu poddawaną ich wpływowi, ale na cały ustrój. Trening funkcjonalny oraz trening medyczny dają takie możliwości dzięki wywieraniu wyselekcjonowanego i ściśle spersonalizowanego wpływu.

Co kryje się zatem pod tymi pojęciami?

Trening funkcjonalny i/lub trening medyczny to zespół odpowiednio dobranych (w wyniku wywiadu terapeutycznego oraz treningowego) ćwiczeń fizycznych, mających na celu wpłynięcie na zaistniałą dysfunkcję. Z jednej strony korygują, rozciągają i zwiększają czucie własnego ciała, z drugiej natomiast wzmacniają siłę mięśniową i podnoszą ogólną sprawność fizyczną, poprzez spersonalizowane dobieranie odpowiednich ćwiczeń, dawkowanie bodźców oraz poprawne wykonywanie techniki. Należy uzbroić się jednak w cierpliwość, upór oraz być systematycznym – te cechy są równie istotne.

Nie istnieje złoty program treningowy. W świetle złożoności tematu, jakim jest skolioza, oraz dalszych rozważań naukowców na temat jej etiologii – nie jest to możliwe.

Zgłoszenie się do specjalisty, który posiada wiedzę medyczną połączoną z elementami sportu oraz doświadczeniem, gwarantuje sukces w zwalczaniu objawów choroby oraz jej następstw.

Jeżeli jesteś osobą, u której wystąpiła wada postawy, po Twojej stronie leży odkrycie jej istoty. Mowa tu o przeanalizowaniu dotychczasowych aktywności, takich jak siedzenie, chodzenie, a przede wszystkim uprawianie dyscypliny sportowej.

Musimy być świadomi swojego ciała, powinniśmy umieć wyłapywać słabości, a poddając je kontrolowanemu treningowi – wpływać na nie. Inne pobudki są miernym doradcą. Nie ćwiczmy dla kogoś, ani z czyjegoś powodu. Róbmy to dla siebie, dla lepszej sprawności, samopoczucia. To pozwala rozwijać się nie tylko fizycznie, ale również i mentalnie.

Takie połączenie jest nierozerwalne, bo nie da się mówić o świadomym podejmowaniu aktywności i świadomym wpływie na organizm, nie skupiając się i nie analizując tego, co chcemy osiągnąć, jak możemy do tego dojść oraz na co w danej chwili pozwala nam nasz organizm.

Dając jakiś bodziec (czyt. trening), powinniśmy oczekiwać danej reakcji (ze strony naszego organizmu). Aby sprawnie oraz w miarę możliwości osiągać zamierzone cele, musimy nauczyć się słuchać swojego ciała. To wymaga odpowiedniego podejścia, zaangażowania i wiedzy, która jest modyfikowana na bieżąco z odpowiedziami (reakcjami naszego organizmu).

Aby móc otrzymywać niezakłócone informacje płynące w odpowiedzi z naszego ciała, trzeba:

Przygotować się merytorycznie – zanim zaczniemy coś robić, należy poczytać o danym zagadnieniu, zastanowić się na temat sposobów osiągnięcia naszego celu, czyli zdobyć choćby podstawową wiedzę na temat systemów treningowych, metod, dyscyplin sportowych.

Wcześniej jednak musimy dowiedzieć się czegoś więcej na temat swojego ciała – jak jest zbudowane, jak pracuje, jakie warunki sprzyjają wykonywanej przez niego pracy.

Mentalne nastawienie nas samych – które jest czasowe i będzie ulegać zmianie, w miarę jak zestawimy nasze zamiary czasowe z aktywnością fizyczną. W taki oto sposób rośnie doświadczenie. Im jest ono większe, tym lepiej reagujemy na czynniki zewnętrzne oraz zmienne odpowiedzi naszego ciała na podobne bodźce.

Specjalista powinien:

·         prawidłowo zdiagnozować wadę,

·         uświadomić Cię,

·         ustalić tok terapeutyczny oparty na połączeniu treningu medycznego w gabinecie, następnie treningu funkcjonalnego już poza nim,

·         pomóc Ci dostosować się i zmienić złe przyzwyczajenia.

 Podczas ustalania toku ćwiczeń specjalista może skupić się na takich aspektach, jak:

·         stretching,

·         aktywność fizyczna poza tokiem terapeutycznym,

·         ćwiczenia asymetryczne w fazie korekcyjnej,

·         reedukacja posturalna,

·         trening przewodnictwa nerwowo-mięśniowego,

·         czucie głębokie, czyli propriocepcja,

·         stabilizacja kompleksu lędźwiowo-miedniczego,

·         plastrowanie dynamiczne – tak zwany kinesiotaping.

Konkludując, wady postawy, w tym skolioza, nie przekreślają możliwości uprawiania sportów. Wszystko uzależnione jest od rodzaju oraz zaawansowania wady. Pogoń w uzyskaniu wysokiego wyniku w danej dziedzinie sportowej może doprowadzić do uszkodzeń narządu ruchu, nawet u osoby całkowicie zdrowej. Wiedzieć trzeba, iż w przypadku wady postawy ćwiczenia będą odmienne w porównaniu ze zwykłym przerzucaniem ciężarów. Ostrożne oraz roztropne podejście do spraw aktywności fizycznej pozwoli na zachowanie zdrowia oraz da możliwość wpłynięcia na stan zaistniałych odchyleń. Pamiętać należy, że co dwie głowy, to nie jedna. Konsultacje ze specjalistą nie zwalniają nas z odpowiedzialności za nasze zdrowie. Wzajemna współpraca wpłynie korzystnie oraz nie dopuści do progresji i pogłębienia wady.
 

Robert Kurasiński

kurasinski.robert@gmail.com
tel. (+48) 600-767-797
www.uniqlinic.pl