OGRANICZENIE KALORII w kuracji PRZECIWSTARZENIOWEJ i w walce o DŁUGOWIECZNOść

22 grudnia 2016
348 Wyświetleń

czy sprawdza się u osób szczupłych?

Jeśli śledzicie w mediach wiadomości na temat kuracji przeciwstarzeniowej, na pewno słyszeliście o rzekomych korzyściach ograniczenia kalorii (znanego również jako ograniczenie pokarmowe lub dietetyczne). 

Badania licznych gatunków zwierząt wykazały, że redukcja kalorii o 30-50% poniżej poziomu ad libitum diety spowalnia proces starzenia, zwiększa długość życia, zmniejsza częstotliwość i opóźnia występowanie chorób związanych z wiekiem, zwiększa odporność na stres i hamuje spadek samodzielności. 

W poprzednim artykule Will zauważył, że praktykowanie ograniczenia kalorii zaprzecza kulturystycznemu stylowi życia. W bieżącym artykule wyjaśnię, że nie tylko mu zaprzecza, ale również sprawia, że ​​niemożliwe jest wdrożenie i czerpanie korzyści z innych nawyków zdrowego stylu życia. Dodatkowo niesie ono ze sobą wiele pułapek i negatywnych skutków zdrowotnych u ludzi. 

Podczas gdy badania na zwierzętach mogą i rzucają światło na to, co dzieje się na poziomie mechanistycznym, musimy być bardzo ostrożni i oprzeć się pokusie ekstrapolacji wyników tych badań na ludzi. W obecnym artykule spróbuję pokazać, że możemy bezpiecznie i godnie starzeć się, jak również poprawić zdrowie oraz zapewnić sobie młodość bez konieczności głodzenia się przez całe życie. 

Tło

Choć wiadomości na temat przeciwstarzeniowego działania ograniczenia kalorii zaczęły pojawiać się w popularnych mediach stosunkowo niedawno, to ograniczenie kalorii badano naukowo od 1930 roku1, 2. Wyniki wielu kolejnych badań przeprowadzonych na różnych gatunkach zwierząt wykazały, że znaczne redukcje pokarmu (30-60% poniżej poziomu spożycia spontanicznego) zmniejszają częstotliwość i opóźniają występowanie wielu chorób związanych z wiekiem3, 4

Jak to działa? 

Dokładne mechanizmy leżące u podstaw opóźnienia starzenia się, profilaktyki chorób związanych ze starzeniem się społeczeństwa oraz pogłębiania średniej i/lub maksymalnej długości życia przy ograniczeniu kalorii są dzisiaj poddawane intensywnej naukowej analizie. Podczas gdy nowe odkrycia w tym temacie ciągle się pojawiają, to już teraz wiemy, że ograniczenie kalorii powoduje znaczne zmiany w metabolizmie energetycznym, uszkodzeniach oksydacyjnych oraz wrażliwości na insulinę. Przyczynia się również ono do zmian funkcjonalnych w neuroendokrynnym i sympatycznym układzie nerwowym5

Na poziomie molekularnym pewne zidentyfikowane mechanizmy leżące u podstaw pozytywnego wpływu ograniczenia kalorii na długowieczność obejmują: 

(I) zmniejszenie stresu oksydacyjnego i uszkodzeń wolnorodnikowych6;

(II) zmniejszenie glikacji makrocząsteczek i obniżenie akumulacji AGE (ang. Advanced Glycation End-products, produkty końcowe zaawansowanej glikacji)7-11;

(III) zmniejszenie uszkodzeń DNA i wzrost procesów naprawczych12;

(IV) zmniejszenie stanu zapalnego i autoimmunizacji13;

(V) zwiększenie wydajności metabolicznej mitochondriów i ochronę błony komórkowej14;

(VI) zmniejszenie uszkodzenia składników komórkowych15;

(VII) poprawę wzorców ekspresji genów, zakłóconych procesami starzenia się16;

(VIII) zwiększenie ochrony przed stresem17, 18

Podczas gdy powyższe działania na poziomie cząsteczkowym są korzystne dla organizmu, ich obecność została wykazana jedynie u zwierząt laboratoryjnych. Ograniczenie kalorii u ludzi ma wiele innych skutków (niektóre z nich nie występują u zwierząt), które nie są korzystne dla zdrowia (więcej o tym później). Tak więc, musimy spojrzeć na wszystkie skutki ograniczenia kalorii, osobno dla każdego gatunku, zanim będzie można wyciągnąć wnioski na temat zasadności jego stosowania. 

Ograniczenie kalorii – kolejna nazwa marketingowa dla diety? 

Ograniczenie kalorii będzie oczywiście korzystne dla każdego, kto ma nadmiar tkanki tłuszczowej. Nic w tym nowego. Przejdźcie na dietę (ograniczcie spożycie kalorii i ćwiczcie), a stracicie wszelkie obwisłości, zmniejszycie czynniki ryzyka (takie jak insulinooporność, wysokie ciśnienie krwi, itp.), a w konsekwencji będziecie żyli dłużej. Nie pozwólcie więc zwolennikom ograniczenia kalorii dać się oszukać, gdy będą próbować opierać swoje argumenty na badaniach nad nadwagą i osobami otyłymi19-22

W tym artykule skupimy się nad skutkami ograniczenia kalorii u szczupłych. 

(Werbel…)

to działa także u szczupłych osób? 

Jest to kontrowersyjne pytanie nawet dla naukowców, którzy aktywnie badają ograniczenie kalorii w diecie. Opinie na jego temat są podzielone. Mniej więcej połowa naukowców stoi na stanowisku, że owszem, ograniczenie kalorii może mieć zastosowanie i przynosić korzyści dla zdrowia ludzi, z kolei druga połowa twierdzi, że ograniczenie kalorii nie ma zastosowania do ludzi, którzy nie są otyli, a zamiast tego stanowi ryzyko wystąpienia szkodliwych skutków zdrowotnych 23 (więcej o tym później). 

Dlaczego ograniczenie kalorii nie miałoby mieć takiego samego, korzystnego działania przeciwstarzeniowego na szczupłych ludzi, jak na zwierzęta o normalnej masie ciała? 

Ludzie różnią się pod wieloma względami od gryzoni i naczelnych.

Po pierwsze, zwierzęta laboratoryjne żyją w sztucznych warunkach i często są „metabolicznie chore”24, 25. Warto zauważyć, że ograniczenie kalorii najbardziej zwiększa żywotność u gryzoni, które spontaniczne przyjmują duże ilości pokarmu, ale ma niewielki wpływ na ich szczupłych kolegów26

Po drugie, gryzonie i naczelne (nawet małpy) mają znacznie krótszą długość życia niż ludzie i zostały wybrane na podstawie bardzo różnych ewolucyjnych nacisków27-30. To powoduje, że w różny sposób reagują na ograniczenia żywności i inne sytuacje środowiskowe23, 29. Jest to szczególnie prawdziwe w przypadku starzenia się, ponieważ nie jest ono zaprogramowanym procesem (w tym sensie, że w procesie ewolucji nie wykształciły się geny powodujące uszkodzenia i starzenie się)31.

Wybitni gerontologowie zgadzają się, że starzenie się jest wynikiem ewolucyjnego zaniedbania, a nie celem ewolucji32-35.

Od mechanizmów starzenia się nie można w związku z tym oczekiwać, że będą tak bardzo sztywne między daleko spokrewnionymi organizmami, jak dzieje się w przypadku mechanizmu rozwoju i metabolizmu31

Po trzecie, w porównaniu do ludzi wydaje się, że u gryzoni aktywność fizyczna przynosi tylko niewielkie korzyści pod względem ich długości życia36-39. Ale nawet jeśli tak, to aktywność fizyczna poprawia średnią długość życia szczurów niezależnie od ograniczenia kalorii40, a wzrost spożycia żywności nie jest szkodliwy, gdy jest zrównoważony przez wzrost wydatków na energię indukowanych ćwiczeniami40

Wszyscy wiemy o promujących zdrowie, przeciwstarzeniowych efektach ćwiczeń fizycznych (patrz poniżej) i o tym, że większość z nas nie jest wystarczająco aktywna.

Ważną konsekwencją ograniczenia kalorii u ludzi jest zmniejszenie spontanicznego poziomu aktywności fizycznej41-44.

Ponieważ u gryzoni nie występuje aż tak wiele chorób serca jak u ludzi, nie czerpią one tylu korzyści ze zwiększonej aktywności fizycznej jak my38. Co więcej, zmniejszona aktywność fizyczna i nieaktywność ma na nie mniejszy negatywny wpływ niż na ludzi38. Dla nas obniżony poziom aktywności będzie miał poważne negatywne skutki dla zdrowia, które najprawdopodobniej będą równoważyć rzekome korzyści płynące z ograniczenia kalorii. 

Ograniczenie kalorii nie jest jedynym przykładem wyników badań na zwierzętach doświadczalnych, których nie możemy bezpośrednio przenosić na ludzi.

Inne przykłady to badania nad CLA45, leptyną46, 47 i torcetrapibem48, 49 (lekiem używanym w celu podniesienia poziomu HDL, czyli „dobrego cholesterolu”). Wyniki wszystkich tych badań wykazują bardzo obiecujące skutki u gryzoni, ale nie udało się niestety powtórzyć ich pozytywnego działania u ludzi. Tak naprawdę skończyło się na spowodowaniu u ludzi więcej szkód niż korzyści45, 48, 49

Kolejnym przykładem badań na zwierzętach, których wyników nie można bezpośrednio ekstrapolować na ludzi, są badania nad hormonem wzrostu (GH) i IGF-1. U zwierząt niedobór GH/IGF-1 pozwala na uzyskanie długowieczności50, 51. Jednakże u ludzi niedobór GH/IGF-1 jest czynnikiem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, a w związku z tym wcześniejszej śmierci52

Niekorzystne skutki zdrowotne ograniczenia kalorii u ludzi, a zwłaszcza u osób szczupłych  

Ograniczenie kalorii u osób z prawidłową masą ciała wywołuje następujące negatywne skutki: 

– zmniejszenie masy mięśniowej i siły53 oraz wywołanie nietolerancji ćwiczeń54,

– zmniejszenie spontanicznego poziomu aktywności fizycznej41, 43, 44 oraz wydatkowania energii42, 44, 55, 56,

– obniżenie poziomu testosteronu57, IGF-158-60 oraz hormonów tarczycy61,

– zwiększenie poziomu kortyzolu62,

– zawroty głowy54,

– negatywne skutki psychologiczne obejmujące: ciągły głód, zaabsorbowanie jedzeniem, niepohamowany apetyt, wytłumienie emocjonalne i/lub depresja, wahania nastroju, drażliwość, niepokój oraz izolacja społeczna54, 63

Poprzez zmniejszenie spontanicznej aktywności fizycznej i wydatkowania energii, ograniczenie kalorii obniża przepływ energii. Przepływ energii odnosi się do całkowitego poziomu przyjętej energii i wydatków energii w warunkach równowagi energetycznej (innymi słowy, gdy przyjęcie energii wyrównuje jej wydatkowanie)64, 65. Wysoki przepływ energii jest kluczowym mechanizmem przyczyniającym się do podwyższenia spoczynkowego tempa metabolizmu, które obserwowane jest u osób regularnie ćwiczących66, co z kolei może pomóc w walce z otyłością67. Niskie względne tempo spoczynkowej przemiany materii (TSPM), wyrażone w stosunku do beztłuszczowej masy ciała, jest czynnikiem ryzyka dla późniejszego nagromadzenia się tkanki tłuszczowej68. Po 4 latach obserwacji ryzyko uzyskania 10 kg było około siedmiu razy większe u osób z najniższym względnym TSPM (w porównaniu do osób z najwyższym TSPM). Badani, którzy przytyli więcej niż 10 kg, mieli względne TSPM o zaledwie 70 kalorii dziennie (24 godziny) niższe niż ci, którzy nic nie przytyli. Według naukowców, względne dzienne wydatkowanie energii (24 godziny) było odpowiedzialne za aż 40% wzrostu masy ciała68. Wskazuje to na równie ważne znaczenie TSPM w zapobieganiu otyłości, jak w przypadku całkowitego wydatkowania energetycznego. Dalsze dowody na znaczenie utrzymania wysokiego przepływu energii pochodzą z badania wykazującego, że spowodowany wiekiem spadek TSPM jest powiązany z występującą wraz z upływem lat redukcją objętości aktywności fizycznej i spożyciem energii. Nie dochodzi do niego u osób, które utrzymują objętość ćwiczeń i/lub pobór energii na poziomie podobnym do tego występującego u młodszych kolegów69. Wysoki przepływ energii zwiększa TSPM u młodszych dorosłych64 i w związku z tym przynosi korzyści niezależnie od wieku. 

Godne uwagi odkrycie, które całkowicie zaprzecza korzyściom ograniczenia spożywanych kalorii, mówi, iż wydatkowanie energii spowodowane aktywnością fizyczną jest silnie związane z niższym ryzykiem zgonu70, obniżoną śmiertelnością i zachowaniem zdrowia71 (więcej o tym poniżej). 

Podniesienie poziomu kortyzolu obserwowane w trakcie ograniczenia kalorii ma podwójne negatywne skutki – nie tylko zwiększa apetyt72, a tym samym sprawia, że ograniczenie kalorii jest trudne do utrzymania przez dłuższy okres czasu, ale także rozkłada tkankę mięśniową73. Warto zauważyć, że mniejsza aktywność fizyczna, która, jak wspomniano powyżej, jest konsekwencją ograniczenia kalorii, wzmacnia kataboliczną reakcję mięśni na kortyzol73. Dlatego też

długotrwałe ograniczenie kalorii nie tylko podnosi poziom kortyzolu, ale również przyczynia się do tego, że mięśnie są bardziej podatne na jego kataboliczne działanie.

Działanie kataboliczne na mięśnie, obserwowane podczas ograniczenia kalorii, jeszcze bardziej zaostrza sarkopenię (związaną z wiekiem utratę mięśni) i jej konsekwencje74-79

Więcej informacji na temat zagrożeń związanych z ograniczeniem kalorii można znaleźć na stronie internetowej: http://www.crsociety.org/resources/risks

Biorąc pod uwagę wspomniane skutki uboczne, nie jest zaskakujące, że

brakuje dowodów, które wskazywałyby na to, iż ograniczenie kalorii przedłuża żywotność lub maksymalną długość życia ludzi szczupłych19, 80.

I nigdy prawdopodobnie nie będzie takich dowodów.

Tak więc, śmieszne jest to, że celem społeczności ze wspomnianej strony internetowej jest:„pomóc ludziom w każdym wieku żyć dłużej i zdrowiej, jedząc mniej kalorii, przy odpowiednim odżywianiu się (tj. zapewnieniu wystarczającej ilości niezbędnych składników odżywczych, w celu pokrycia zapotrzebowania na składniki odżywcze niezbędne do przeżycia)." 

Chcę również wypowiedzieć się na temat tego, jak wspomniana społeczność definiuje odpowiednie odżywianie się. 

Istnieją tutaj dwie istotne kwestie: 

Po pierwsze, odpowiednie odżywianie się opisane zostało jako: „pokrycie zapotrzebowania na składniki odżywcze niezbędne do przeżycia”, co jest dalekie od optimum. Powszechnie wiadomo, że wiele składników odżywczych (np. tłuszcze omega-3, białko, witamina D, witamina K2, witamina E, witamina C, wapń itp.) ma istotny wpływ na zdrowie, gdy spożywane są w większych ilościach niż jest to konieczne do pokrycia zapotrzebowania niezbędnego do przeżycia. 

Po drugie, dzięki odpowiedniemu odżywianiu nie można nadrobić poważnych skutków ubocznych ograniczenia kalorii, które wymieniłam powyżej. 

Negatywne konsekwencje psychologiczne i społeczne, wywołane przewlekłym ograniczeniem kalorii u ludzi, nie mają odpowiednika w zwierząt. Chcę zwrócić uwagę, że

nawet naukowcy, którzy są zwolennikami ograniczenia kalorii, wyrazili zaniepokojenie i stwierdzili, że ​​ograniczenie kalorii może być szkodliwe dla szczupłych osób19

Co z mieszkańcami Okinawy? 

Ludność Okinawy słynie z obniżonej zachorowalności i śmiertelności oraz posiada największy odsetek stulatków na całym świecie81, 82. W porównaniu z Amerykanami śmiertelność mieszkańców Okinawy w wieku od 60 do 64 lat jest o 50% niższa. Śmiertelność z powodu chorób serca, udaru mózgu i raka jest około 30-40% niższa w porównaniu do reszty populacji Japonii, a tym bardziej w zestawieniu ze Stanami Zjednoczonymi. 

Dlaczego więc ludzie z Okinawy mają najdłuższe wolne od niepełnosprawności życie na świecie? 

Zwolennicy ograniczenia kalorii wierzą, że odpowiedzią jest ich dieta. Populacja Okinawy spożywa o 20% mniej kalorii w porównaniu z resztą Japonii i o 40% w porównaniu ze Stanami Zjednoczonymi. Ich dieta naśladuje ograniczenie ilości kalorii nałożone na zwierzęta doświadczalne, a także wydaje się naśladować skutki diety z ograniczoną podażą kalorii obserwowane u zwierząt. 

Jednak dieta Okinawian zapewnia więcej niż tylko „odpowiednie odżywianie”. 

Składa się ona głównie z warzyw, roślin strączkowych, owoców, ryb, wodorostów i unikalnych odmian roślinnych (np. konnyaku, grzybów shiitake, hechima, gobo, tofu) oraz ziół/przypraw (Ucchin, Fuchiba, Hihatsu, Ichoba), które są dobrze znane z prozdrowotnego działania83-85 (pozytywnie wpływająca na długowieczność żywność z Okinawy zasługuje na osobny artykuł). W przeciwieństwie do zachodnich diet, żywność z Okinawy posiada nadzwyczajne właściwości przeciwzapalne i antyrakowe85. Okinawianie prowadzą również bardzo odmienny i bezstresowy styl życia w porównaniu do ludzi ze świata zachodniego86.

Tak więc, przypisywanie ich zdrowotności ograniczeniu kalorii jest istotnym nieporozumieniem.

Zwolennicy ograniczenia kalorii, podający Okinawian jako dowód na długowieczność, zapominają czasem, że nikt stamtąd nie osiągnął maksymalnej zarejestrowanej długości życia. Ten rekord należy do Francuzki – Jeanne Calment (122 lata). 

Żyjąc szybko, umierając… kiedy? 

Ponad 100 lat temu udokumentowano, że wydatki energetyczne wyrażone w stosunku do wielkości ciała i długości życia są stosunkowo stałe87. Doprowadziło to do wniosku, że energia zużywana szybciej skróci długość życia. Na podstawie tej teorii, rzeczy zużywają się w trakcie używania i im szybciej są one używane, tym szybciej się zużyją. Zgodnie z tym rozumowaniem zasugerowano, że zmniejszone wydatki energetyczne obserwowane podczas ograniczenia kalorii są jednym z mechanizmów odpowiedzialnych za przedłużanie życia różnych organizmów i zwierząt88

Jednak teoria ta została obalona przez niespójności zaobserwowane wśród ptaków i nietoperzy, które żyją kilkakrotnie dłużej niż ssaki o porównywalnej wielkości ciała i tempie metabolizmu spoczynkowego89. Ponadto, u szczurów wystawionych na długą ekspozycję na zimno, zaobserwowano zwiększenie wydatkowania energii, ale nie zauważono skrócenia życia90. Te i inne badania91, 92, razem z błędnymi wnioskami, które dały początek teorii tempa życia93, całkowicie obaliły tezę, że wzrost wydatków na energię zmniejsza długość życia. 

Dalsze dowody pochodzą z badania, w którym wykazano, że opóźnienie procesu starzenia się może nastąpić bez ograniczenia kalorii lub innych składników odżywczych na jednostkę beztłuszczowej masy ciała91

Dane na temat wydatkowania energii u ludzi również śmiało obalają teorię tempa życia. 

Zwiększenie ogólnego dziennego wydatkowania energii o ok. 300 kcal/dobę związane było z 32% mniejszym ryzykiem zgonu, nawet po uwzględnieniu wieku, płci, rasy, wagi, wzrostu, procentu tkanki tłuszczowej, czasu trwania snu, stanu zdrowia, wykształcenia, powszechnych dolegliwości zdrowotnych oraz palenia tytoniu70. Badanie to wykazało również, że osoby wydatkujące więcej energii dzięki aktywności fizycznej były bardziej skłonne do wspinania się po schodach. Oznacza to, że osoby starsze, które angażują się w aktywność fizyczną (czemu przeciwdziałałoby ograniczenie kalorii) są funkcjonalnie niezależne, co jest bardzo ważne w profilaktyce przeciwstarzeniowej70

Zostało to potwierdzone w kolejnym badaniu, w którym udowodniono, że wydatkowanie energii dzięki aktywności fizycznej jest silnie związane ze zmniejszoną utratą mobilności i zachowaniem sprawności fizycznej94. Coraz więcej dowodów potwierdza, że wydatkowanie energii za sprawą aktywności fizycznej, może być ważnym czynnikiem determinującym długość życia95, 96.

Poprawa ogólnej sprawności oraz zwiększenie masy mięśniowej jest dobrze udokumentowaną strategią przeciwstarzeniową96,

a zarówno wzrost mięśni oraz sprawność można osiągnąć jedynie poprzez zwiększenie przepływu energii. Zatem

znaczenie aktywności fizycznej dla zachowania zdrowia i długowieczności jest głównym argumentem przeciwko ograniczaniu spożycia kalorii u ludzi. 

Mimetyki ograniczenia kalorii – najlepsze rozwiązanie? 

Podczas gdy gromadzone są dowody, że długotrwałe ograniczenie kalorii u ludzi otyłych nie spełnia oczekiwań bycia „źródłem młodości”, jak zaobserwowano u niższych organizmów i zwierząt, to w badaniach znaleziono substancje, które aktywują niektóre z tych samych ścieżek molekularnych i szlaków sygnałowych, jakie pobudza ograniczenie kalorii. 

Te tak zwane mimetyki ograniczenia kalorii mają potencjał do przynoszenia tych samych korzyści zdrowotnych bez narzucania ograniczenia kalorii i ryzykowania wystąpienia skutków ubocznych. Jest to wschodząca dziedzina badań97-101

Badania nad mimetykami ograniczenia kalorii koncentrują się na odkryciu odżywczych czujników i ich oryginalnych efektorów, które prowadzą do przedłużenia życia, jakie niesie ograniczenie kalorii obserwowane u zwierząt102. Omówię to w kolejnym artykule. 

Wnioski 

Odpowiedzi na naszą naukową debatę, która rozpoczęła się od pytania: „Czy uważasz, że ograniczenie kalorii może zwiększyć długość życia wszystkich gatunków, a w szczególności ludzi?” zgrabnie podsumowują przeciwstawne poglądy i niejasności dotyczące ograniczenia kalorii w profilaktyce przeciwstarzeniowej u ludzi23, 103:

(1) Nie wiemy na pewno;

(2) Jest zbyt wcześnie, aby to stwierdzić;

(3) Obecnie myślimy, że tak jest (na podstawie niepełnych danych uzyskanych w badaniach na małpach);

(4) Nie może to działać u ludzi;

(5) Nigdy nie dowiemy się ze 100% pewnością. 

Prawda jest taka, że nie istnieje bezpośredni dowód eksperymentalny, iż będziemy żyć dłużej, jeśli ograniczymy spożycie kalorii. Zamiast przedłużać życie, ograniczenie kalorii może być raczej uznane za sposób zapobiegania skracaniu życia u ludzi, które wywołane jest przez otyłość. 

Kluczem do zdrowia i długowieczności u ludzi jest wysoki przepływ energii. Podczas gdy niektóre zwierzęta mogą korzystać z ograniczenia kalorii, dla nas, ludzi lepiej będzie, gdy wstaniemy z sofy, założymy na nogi trampki i zrobimy z nich dobry użytek. Utrzymanie wysokiego przepływu energii, poprzez regularne ćwiczenia oraz aktywny tryb życia, jest skuteczną strategią utrzymania wysokiego wydatkowania energetycznego i uregulowania apetytu, a tym samym zapobiega otyłości, chorobom układu krążenia i sarkopenii, dręczących starzejących się ludzi (ale nie gryzoni, u których można zaobserwować korzyści płynące z ograniczenia kalorii). 

Jak na ironię, u ludzi długoterminowe ograniczenie kalorii powoduje zmiany hormonalne i metaboliczne, które faktycznie zwiększają ryzyko otyłości i jej skutków. Jest to zatem przepis na coraz to bardziej nieszczęśliwego kanapowca. 

U ludzi ćwiczenia, sprawność fizyczna i skład ciała są ważniejsze dla zdrowia, przeciwstawiania się starzeniu i osiągnięcia długowieczności niż ograniczenie podaży kalorii. W przypadku prowadzenia regularnych ćwiczeń i aktywnego ogólnego trybu życia możemy fizjologicznie „pozwolić sobie” jeść więcej, a tym samym być szczęśliwszymi i zdrowszymi oraz cieszyć się długim życiem. 

Monica Mollica

Bibliografia dostępna na stronie

Monica Mollica

uzyskała tytuł licencjata i magistra w zakresie „Żywienia człowieka” na Uniwersytecie Sztokholmskim w Szwecji i jest certyfikowanym przez ISSA trenerem osobistym. Pracuje jako konsultant dietetyczny i dziennikarz zajmujący się sprawami zdrowia. Jest również autorką tekstów dla www.BrinkZone.com, projektantką stron internetowych i kamerzystką.

W trakcie studiów uniwersyteckich była stałym współpracownikiem szwedzkiego magazynu kulturystycznego BODY. Wydała również książkę (w języku szwedzkim) "Żywność funkcjonalna dla zachowania zdrowia i bilansu energetycznego". Była autorką kilku rozdziałów książkowych w innych szwedzkich publikacjach. Obecnie pisze swoją drugą książkę "Szczęśliwe starzenie się – Twój wybór".

Oprócz pisania, Monica ma w sobie pasję do kulturystyki i zdrowia / fitness. Jest kulturystką i modelką fitness i uwielbia przerzucać żelazo na siłowni. Jej ambicją jest być żywym przykładem na to, że kobieta może być umięśniona, silna, a przy tym kobieca.

Jej stronę internetową na temat modellingu znajdziecie pod adresem www.mowifit.com, a na temat zdrowa / fitness – www.trainergize.com.